Ի՞նչ բան է ՀՆԱ:

Երկար ժամանակ չէի կարողանում հասկանալ, ի՞նչ բան է ՀՆԱ-ն: Բնազդաբար ենթադրում էի, որ ՀՀ ՀՆԱ-ի մեջ ներքին արտադրանքը ի սպառ բացակայում է, սակայն բացահայտել չէր ստացվում: Փորձեցի գնահատել ՀՆԱ-ն, ենթադրելով, որ իր հաշվարկի մեջ իմպորտը կրկնակի է մտած, սակայն ինձ բարի մարդիք բացատրել էին, որ ՀՆԱ-ի հաշվարկից հանվում է իմպորտը և իմ մոդելը կրկնակի իմպորտի ներկայության վերաբերյալ հոդս ցնդեց:

Մի քանի օր առաջ հասկացա, որ իմպորտը ոչ թե մեկ կամ երկու անգամ է օգտագործվում ՀՆԱ-ի հաշվարկի մեջ, այլ այնքան անգամ, որքան կատարվում է վերջնական ապրանքի գնագոյացումը: 

Ասացս բացատրեմ մեկ պարզ օրինակով: Ենթադրենք ունենք մեկ համակարգչի վաճառք: Դիստրիբյուտորը ներմուցում է այն ենթադրենք 100 դոլլարով և վաճառում է դիլերին 110 դոլարով: Դիստրիբյուտորի ներքին արտադրանքը 10 դոլար է: Դիլերը համակարգիչը գնում է դիստրիբյուտորից 110 դոլարով և վաճառում է խանութին 120 դոլարով: Դիլերի ներքին արտադրանքը 10 դոլար է: Խանութը համակարգիչը գնում է դիլերից 120 դոլարով և վերջապես վաճառում է սպառողին 130 դոլարով: Խանութի ներքին արտադրանքը 10 դոլար է: Հետևապես դիստրիբյուտորի, դիլերի և խանութի ընդհանուր կամ համախառն ներքին արտադրանքը 10+10+10=30 դոլար է: 

ՀՆԱ-ի պաշտոնական հաշվարկը այլ է՝ 110+120+130-100=260 դոլար է: Բնական հարց է առաջանում, ինչպե՞ս Հայաստանից դուրս արտադրված համակարգիչը կարող է նաև կրկնակի արտադրվել Հայաստանում: Նույն բան է կատարվում, երբ ներմուծում ենք գազ, որից ստանում ենք էլեկտրաէներգիա, իսկ էլեկտրաէներգիան հետո մտնում է այլ արտադրանքի որպես գնային բաղադրիչ մաս: Հետևաբար իմպորտը պաշտոնական ՀՆԱ-ի հաշվարկի պարագայում բազմակի անգամ ներկա է հաշվարկի մեջ, իսկ հաշվարկից հանվում է ընդամենը մեկ անգամ: Կարող եմ ենթադրել, որ նույնիսկ ՀՀ արտահանումը խտացված ներմուծում է:

Ըստ էության ՀՀ ՀՆԱ-ն համախառն ներքին դրամաշրջանառություն է և ներքին արտադրանքի վերաբերյալ տեղեկություն տալ չի կարող: Հարց է առաջանում, իսկ ո՞ւմ և ինչի՞ համար է անհրաժեշտ զբաղվել այդպիսի խաբեությամբ: Կարող եմ ենթադրել, որ այս խաբեությամբ բանկային համակարգը ապահովում է իր բարեկեցությունը՝ համոզելով վարկ վերցնողներին, որ ամեն ինչ կարգին է: Սակայն ամեն ինչ կարգին չէ: Այս խաբեության արդյունքում առևտրային պատերազմերն են տեղի ունենում, իսկ հետո հոսում են իրական արյան գետերը:

Ինձ մոտ տպավորություն է ստեղծվել, որ օգտագործվող պաշտոնական ցուցանիշները չեն արտացոլում տնտեսության իրական վիճակը: Իմ կարծիքով անհրաժեշտ է վերանայել տնտեսության զարգացման ցուցանիշները: 

Ինչի՞ն է հավասար Հայաստանի իրական ՀՆԱ-ն: Էպիզոդ 4:

     Աջակցենք Մեր Պաշտպաններին ՖԲ խմբի շնորհիվ ինձ հաջողվեց հասկանալ, որ իմպորտը ՀՆԱ-ից առանձնացվում է, այսինքն 2016 թվականի տվյալներով՝
   доля экспорта в ВВП 33.1%,
   доля частных инвестиций в ВВП 18.4%,
   доля потребительских расходов в ВВП 90.9%,
   доля импорта в ВВП 43.2%.
Եվ ՀՆԱ-ի հաշվարկը ունի տեսք 
   100% = 33,1%+18,4%+90,9% - 43,2%

   Հետաքրքիր է 2017 թվականի տնտեսական աճի պաշտոնական թվերը: 2017 թվականին մենք ունեցել ենք 7.5 տոկոս տնտեսական աճ՝ արտահանումն ավելացել է 25.2 տոկոսով, ներմուծումն աճել է 27.8 տոկոսով: Վարչապետի խոսքով՝ մաքուր սպառման դաշտից հաշվելու դեպքում արտահանման և ներմուծման ուղղությամբ արձանագրվել են համեմատելի թվեր: 

    Իրոք 2016 թվականին իմպորտը և էքսպորտը համեմատելի թվեր են՝ 43.2% և 33.1% ՀՆԱ-ի: Տեսնենք, թե ՀՆԱ-ի տարադրամով ինչ տեսք կունենան նաև նրանց աճը 2017 թվին: 

   43.2% ներմուցման 27.8% աճը ՀՆԱ-ի միավորներով կազմում է 12.01%: 33.1% արտահանման 25.2% աճը ՀՆԱ-ի միավորներով կազմում է 8.34%: Փորձենք նրանք համեմատել ՀՆԱ-ի տնտեսության 7.5% աճի հետ, որը ակնհայտ չի համապատասխանում իրականությանը: 

   2017 թվականի ներմուցման և արտահանման աճը գերազանցում են ՀՆԱ-ի աճը: Հաշվի առնելով, որ ներմուցված ապրանքների համար անհրաժեշտ է վճարել ՀՆԱ-ի գումարներից, ապա իմպորտի վճարման ՀՆԱ-ի մասը աճել է 4.6% ավելի շատ, քան ՀՆԱ-ի աճը: Այսինքն տնտեսության աճը 2017 թվականին ունեցել ենք ներմուցման 12.01% ավելացման և ներքին արտադրանքի 4.6% նվազման հաշվին: Արդյունքում Հայաստանի դրամի զանգվածը նվազել է առնվազն 4.6%-ով:

   Հետևաբար 2017 թվականին 7.5% տնտեսության պաշտոնական աճի փոխարեն ունեցել ենք 4.6% տոկոս տնտեսության անկում: Ինչը համապատասխանում է իրականությանը:

Ինչի՞ն է հավասար Հայաստանի իրական ՀՆԱ-ն: Էպիզոդ 3:

Գաղտնիք չէ, որ մեր տնտեսությունը ունի ստվեր: Սակայն ու՞մ մտքով կանցներ, որ մեր տնտեսությունը ստվերային է ամբողջությամբ:

Քանի՞ տարի չէի կաղոնում հասկանալ, թե ինչպե՞ս 10 միլլիարդ ԱՄՆ դոլլար ՀՆԱ ունեցող երկիրը կարող է ունենալ 2,5 միլլիարդ ԱՄՆ դոլլար բյուջե: Ցանկացած բիզնեսի շրջանառությունից եթե հանել 25 տոկոս գումարը, ապա այդ բիզնեսը անմիջապես կսննկանա: Առավել ևս եթե հաշվի առնենք, որ մեր պաշտոնական ՀՆԱ-ի մեջ իմպորտից բացի ուրիշ բան չկա, ապա բյուջեի համար գումար չկա: Մեր բյուջեն իրականում օդից փող է:

  

Երբ պարզեցի, որ 5 միլլիարդ ԱՄՆ դոլլար պետական պարտքին կարող է համապատասխանել 25 միլլիարդ ԱՄՆ դոլլար ՀՆԱ, բյուջեի համապատասխանությունը ՀՆԱ-ին դարձավ հասկանալի: Եթե բիզնեսի շրջանառությունից հանել 10 տոկոս գումար, ապա բիզնեսը կարող է գոյատևել:

Բացի պետական պարտքից գոյություն ունի նաև Հայաստանի ոչ պետական պարտք՝ ընդհանուր կազմելով պաշտոնապես հայտարարված 10 միլլիարդ ԱՄՆ դոլլար: Այս պարագայում ՀՆԱ-ն կարող է լինել 50 միլլիարդ ԱՄՆ դոլլար: Եթե հաշվի առնենք, որ Գրանտ Բագրատյանը 2016 թ գնահատեց Հայաստանի ընդհանուր պարտքը 12-13 միլլիարդ ԱՄՆ դոլլար, ապա 50 միլլիարդ ԱՄՆ դոլլար նոմինալ ՀՆԱ-ի գնահատականը բավականին համեստ է:

Ինչի՞ն է հավասար Հայաստանի իրական ՀՆԱ-ն: Էպիզոդ 2:

Ադրբեջանի պետական պարտքը ՀՆԱ-ի 20տոկոս է ՝ թքեց փայտիկին: Մեր պետական պարտքը ՀՆԱ-ի կեսից էլ շատ է: Մեզ դեռ հաճույքով պարտք են տրամադրում: Չնայած Ադրբեջանի ՀՆԱ-ն ևս հեռու է իրական հաշվարկից, սակայն Հայկական հաշվարկի նման անիմաստ չէ: Եթե հաշվի առնենք, որ մեր պետական պարտքը ՀՆԱ-ի ոչ թե 50, այլ 20 տոկոս է, ապա կստանանք մեր իրական ՀՆԱ-ն ոչ թե 10, այլ 25 միլլիարդ դոլար: 

Մեր ՀՆԱ-ի կեսը պաշտոնապես իմպորտ է՝ նշանակում է, որ մեր ՀՆԱ-ի մեջ իմպորտից բացի ուրիշ ոչինչ չկա: Մեր ամբողջ դրամական շրջանառությունը ստվերի մեջ է, և այդ տարեկան շրջանառությունը մոտ 15 միլլիարդ է: Չեմ զարմանա, եթե անհամեմատ ավելի շատ լինի: 

Что такое ВВП и с чем его едят?

ВВП - валовый внутренний продукт. Он состоит из потребительских расходов, частных инвестиций, экспорта и импорта. 

Очень интересной частью ВВП является импорт. Вообще-то импорт - это ВВП других государств и по своей сути внутренним продуктом государства не является. Однако он является неотъемлемой частью потребительских расходов и поэтому он находится в ВВП в двойном размере. Поэтому в ВВП доля импорта по идее не может превышать половину ВВП. Однако в нэте есть инфо, что с 1991 по 1998 доля импорта превышала половину ВВП. Как это может быть? Это может быть только в случае, если кроме видимой части есть и не видимая часть ВВП. Именно в этот период формировалась нынешняя олигархия.

Несколько лет тому назад постарался оценить долю импорта в ВВП и оказалось, что импорт составляет треть ВВП. Это вроде бы нормальное соотношение. Однако оказалось, что в 2016 году импорт составил 43%, вроде тоже не очень криминально, а вот в 2012-2013 годах - более 48 процентов. А это уже точно ни в какие ворота не лезет. Двойной импорт составлял 96%. А ведь для продажи хотя бы газа надо не просто продать его по цене, по которой его закупили на границе, да ещё к этой цене добавить ещё одну закупную цену. А это уже тройная величина импорта. Окончательно можно заключить, что официально общество кормят только видимой частью номинального ВВП. 

Есть и не видимая часть ВВП, о которой до сих пор никто и не заикался. А слишком пристальное внимание уделяется коррупции. А есть ли коррупция в Армении? Основным элементом коррупции называют взятку. В простонародии взяткой называется дача должностному лицу не регламентированную законом суммы денег. 

Однажды на Шаумяновском мосту стоял и ждал общественный транспорт, чтобы куда-то зачем-то поехать. С транспортом тогда было туго и мне пришлось прождать транспорта достаточно долго. Так вот, в один момент подъехала машина то ли полиции, то ли милиции. Уже не очень помню, когда это было. Из машины вышли 2 полиционера и началось представление. Один из них поднял палочку выручалочку и машина немедленно остановилась. Подходит наш артист и лихо берёт под козырёк. Что-то говорит, а в ответ из открытого окна рука с документами. Артист открывает документ, что-то оттуда берёт, кладёт в карман, а документы возвращает счастливому владельцу транспортного средства. 

Так что, думаете артист ждал, пока кто-то нарушит правила дорожного движения? Не тут то было. Не успел он остановиться, как у него палочка-выручалочка снова поднялась и очередной автомобиль остановился. И всё повторилось. А как думаете, что делал второй артист? Он занимался тем-же самым в поте лица и тоже без остановки. 

Разве это представление можно назвать взятничеством? Ничего подобного, это скрытое налогообложение. То же самое творится и больницах, когда посетители приходят в не положенное для посещения время. То же самое происходит ...

А что происходит на уровне предприятий? Однажды Поченока спросили, есть ли в России предприятия, которые работают с прибылью? Он ответил, что таких предприятий нет, а если и есть, то они не платят налоги. Наверняка то же самое происходит и в Армении. Однако очевидно, что в Армении экономики нет, а вот зато теневое налогооблажение есть. И тают людские ресурсы, как следствие.

ПС А коррупции в Армении нет.

Ինչի՞ն է հավասար Հայաստանի իրական ՀՆԱ-ն:

Հայաստանը չունի ոչ իրական տնտեսական աճ, ոչ էլ իրական ՀՆԱ: Այսինքն ՀՀ իրական ՀՆԱ-ն լավագույն դեպքում ներկա պայմաններում կարող է լինել հավասար զրոի: Այդ պատճառով ՀՀ Կառավարության որևը նախաձեռնությունը դրական արդյունք տալ չի կարող:

ՀՆԱ - համախառն ներքին արտադրանք: Հայաստանի ՀՆԱ-ի մեկ երրորդը իմպորտ է: Իմպորտը այլ երկրների ՀՆԱ է և ըստ ՀՆԱ-ի եզրի իմաստի պետության ներքին արտադրանք լինել չի կարող: Բացի այդ, ՀՆԱ-ի միավորների հաշվարկի մաս է կազմում իմպորտը՝ հետևապես ՀՆԱ-ի հաշվարկի մեջ իմպորտը կրկնակի է մտած: Այս պատճառով Իրական ՀՆԱ-ն ևս մեկ երրորդով նիհարեց: Ինչպես կարող է հաշվարկվել իրական ՀՆԱ-ն դեռևս չգիտեմ, սակայն կարծում եմ, որ 26 տարվա ընթացքում Հայաստանը ձեռք է բերել իրական ՀՆԱ, որը հավասար է 6 միլլիարդ պետական ներքին և արտաքին, ինչպես նաև բիզնես վարկ, ընդհանուր կազմելով 10 պաշտոնապես և 12 Բագրատյանի կողմից հայտարարված միլլիարդ դոլլար: 

Այլ երկները ևս ունեն իրական ՀՆԱ, որը սարսափելի չափի է հասել: Ապրիլյան միջադեպը սկսվեց անմիաջապես նրանից հետո, երբ Եվրոպայում Ալիևին վարկ չտվեցին: Պատճառը Ադրբեջանի իրական ՀՆԱ-նը, որը պաշտոնապես հայտարարված 20 տոկոս է նոմինալ ՀՆԱ-ի: Մուդիսի կողմից այն գնահատվել է 40 տոկոս, սակայն նույնիսկ Մուդիսի էքսպերտները եղան լավատես: 

ԱՄՆ-ի իրական ՀՆԱ-ն ոնց որ թե արդեն 20 տրիլլիոն դոլլար պարտքն է՝ համաշխարհային պատերազմի նախադրյալ է:

Բավականին հետաքրքիր է Ռուսաստանի ՀՆԱ-ն: Երբ Ռուսատանը փակեց Սովետի պարտքը, շատ զայրացավ Ֆրանսիական ակումբը, որը Սովետի հիմնական պարտքատեր էր: Իսկ երբ սկսեց աճել Ռուսաստանի պահուստային ֆոնդը, արևելքը և ԱՄՆ սկսեցին նրա դեմ պայքարը և միջոցների մեջ ջոկողություն չեին անում: Արդյունքին հասան՝ Ռուսաստանի պահուստային ֆոնդը սպառվեց և Ռուսաստանը ունեցավ պարտք, որը անընդհատ աճում է:

Երբ Իրաքը, ամենախոշոր նաֆտի արտահանողը հայտարարեց, որ վաճառք է իրականացնելու միայն ևրոյով, ԱՄՆ-ն իր գլխին սարքեց և Սադամին ոչինչացրեց:

Неопубликованное интервью, которое у меня взял журналист сайта Azeri.today

Остаться в стороне от обсуждений насущных вопросов с азербайджанцами довольно-таки трудно. Однажды один из довольно-таки грамотных журналистов сайта Azeri.today Сеймур Мамедов предложил мне ответить на ряд вопросов (взять у меня интервью 15.06.2017 14:48). Мной был ответ послан 16.06.2017 8:39. По понятным причинам мой комментарий опубликован не был. Привожу посланный мною текст, как есть.

1.    В марте 2018 года впервые Президент Армении будет избран не на всенародной основе, а Национальным Собранием. Президент Серж Саргсян, как вы знаете, не имеет права баллотироваться на третий срок. Каковы ваши ожидания от предстоящих выборов в Армении? Чьи шансы вы оцениваете высоко?

Меня не интересует, кто лично будет у власти. Один в поле не воин.

2.     Изменилось ли отношение армянского общества к Саргсяну после апрельской эскалации 2016 года в Нагорном Карабахе? Как сегодня настроено армянское общество и карабахские армяне к Саргсяну?

Как любит говорить г-н Сатановский  - это вопрос не на мою зарплату.

С одним аргументом Сержа Саркисяна не могу не согласиться. Он принял непопулярное решение – не возвращать потерянные позиции. При первой же возможности военные действия были прекращены. Он не захотел более терять бойцов. У Сержа Саркисяна и Роберта Кочаряна на руках умирали их друзья. У Ильхама Алиева на руках друзья не умирали. Президент Азербайджана не знает цену жизни солдата.

3.    Способна ли интеллигенция Азербайджана и Армении найти общий язык для примирения двух народов?

Скорее всего следует задуматься над тем, а кто именно не позволяет им это делать? 

4.    Вы тоже, как и Роберт Кочарян считаете, что наши народы этнически несовместимы?

Это очень деликатный вопрос. Со стороны Армении можно сказать, что имеем дело с гражданами преимущественно одной национальности. Со стороны Азербайджана подобное сказать затруднительно. Если воспользоваться словами г-на Жириновского, то азербайджанцы - означает люди, живущие у Каспийского моря. С этой точки зрения армяне, живущие на территории Азербайджана, являются такими-же азербайджанцами, как турки, талиши и представители других многочисленных национальностей. Следовательно слово азербайджанец, как и слово американец, не предполагает наличие национальности. Скорее Ваш вопрос можно трансформировать в вопрос об отношении власти Азербайджана к вопросу о межнациональных отношениях. Карабахской автономной области в составе Азербайджана де факто уже нет. Если будет продолжаться эта политика и впредь, то в будущем теоретически возможны и другие подобные потрясения. Интернет кишит подобными сценариями.

5.     Какие силы заинтересованы в войне между Азербайджаном и Арменией?

Думаю, что после дефолта в Азербайджане есть более интересный вопрос.

Если ранее только армяне жаловались на закрытую армяно-азербайджанскую границу, то теперь к ним могут примкнуть и азербайджанцы. Если кому-то из азербайджанцев покажется, что открытие границы и теперь выгоднее Армении более, чем Азербайджану, то скажу, что открытие границы в ближайшей перспективе разрушенной экономике Армении особой выгоды не даст. Зато возможно позволит смягчить и даже замедлить развал экономики Азербайджана. Пока что азербайджанцы живут немного лучше армян, однако их положение скоро может стать хуже, чем в Армении. А нам ой как не сладко живётся. Но мы к этому уже привыкли.

Теперь относительно того, а как можно открыть границу?

Контролировать весь периметр соприкосновения армян с азербайджанцами не возможно по многим причинам. Поэтому думаю, что границу следует разделить на сектора. Сначала с определённых территорий следует убрать снайперов. Затем на этих территориях следует жёстко установить режим прекращения огня. Кому очень захочется пострелять, их следует переводить на территории, где стрелять можно. А кому стрелять не хочется, то их следует переводить на территории, где действует режим прекращения огня. На территориях, где можно пострелять, постепенно следует убирать снайперов. Это они основные нарушители спокойствия. В зависимости от международной обстановки можно будет изменять размеры и количество секторов вплоть до полного прекращения огня или полномасштабной войны. Сколько времени понадобится для погашения огня на границе – не знаю. Дорогу осилит идущий. Есть и другие способы нормализации границы, однако не думаю, что их осуществить легче.